Định Lượng vs Định Tính: Cuộc chiến không hồi kết của giới học thuật

Các bạn trẻ giờ giỏi quá, mới 24-25 tuổi đã lao vào con đường PhD (Tiến sĩ). Có bạn còn chưa đi làm ngày nào, từ ghế nhà trường leo thẳng lên tháp ngà nghiên cứu. Nhưng Hải thấy nhiều bạn còn "ngây thơ" lắm. Tưởng viết xong cái bài, format đẹp đẽ, gửi đi là người ta đăng ngay hả? Mơ đi cưng!

Thế giới học thuật (Academia) nó khắc nghiệt và "chính trị" hơn các bạn tưởng nhiều. Nó là một cuộc chiến của những cái đầu sạn sỏi nhất thế giới.

Cú tát đầu đời: REJECTED (Desk Reject)

Bài báo quốc tế đầu tay của Hải, Hải chăm chút từng dấu phẩy, trau chuốt tiếng Anh, tự tin là công trình này chấn động, Nobel kinh tế tới nơi rồi. Hí hửng gửi cho một tạp chí Q2 của Elsevier.

Đúng 2 ngày sau. Email "píng pong" về. Hải tim đập chân run mở ra. Dòng chữ to đùng đập vào mắt: REJECTED. Mà đau hơn là "Desk Reject" - tức là Tổng biên tập (Editor-in-Chief) liếc qua cái tựa đề và cái tóm tắt (Abstract) thấy chán quá, loại luôn, chưa thèm gửi cho người phản biện đọc. Lý do vỏn vẹn: "Out of scope" (Không phù hợp phạm vi), nhưng thực ra ý ổng là: "Bài này tầm thường quá, không đủ đẳng cấp đăng báo tao".

Sốc. Cay. Nhục. Cảm giác như mình là đứa con bị bố mẹ ruồng bỏ vậy. Hải mất ngủ 3 đêm liền, định bỏ nghề về đi bán ốc. Nhưng rồi ông thầy hướng dẫn (Mentor) gọi ra quán bia, vỗ vai bảo: "Welcome to the club! Thằng nào làm tiến sĩ mà chưa bị Reject 10 lần thì chưa phải tiến sĩ".

Bí mật của Reviewer (Người bình duyệt) mà không ai nói bạn biết

Sau này khi đã có chút số má, được mời đi làm Reviewer cho các tạp chí Q1, Q2, Hải mới vỡ lẽ ra nhiều điều. Hóa ra Reviewer họ cũng là con người, họ cũng bận sấp mặt, cũng lười đọc.

Khi nhận được lời mời review một bài báo dài 30 trang, phản ứng đầu tiên của Hải là... kiếm cớ từ chối. Nếu bắt buộc phải nhận, Hải sẽ chỉ soi đúng 3 chỗ này trong 5 phút đầu tiên để quyết định số phận bài báo:

• 1. Title (Tiêu đề): Phải Sexxy! Đừng đặt tên chán ngắt kiểu "A study of factors affecting X in Vietnam" (Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng X ở VN). Xưa như trái đất! Hãy đặt kiểu khiêu khích, tạo sự tò mò, ví dụ: "Why do SMEs fail despite having resources? A paradoxical view..." (Tại sao SME chết dù có tiền? Một góc nhìn nghịch lý...). Nghe là muốn click vào xem nó viết cái gì rồi.
• 2. Abstract (Tóm tắt): Phải có "Hook" (Móc câu). Hai câu đầu tiên quan trọng nhất. Phải chỉ ra được: Đang có vấn đề gì nhức nhối (Problem)? Cả thế giới đang cãi nhau chuyện gì (Debate)? Và bài này giải quyết được cái gì mà người khác chưa làm được?
• 3. Contribution (Đóng góp): Đây là cái quan trọng nhất. Đừng nói chung chung "bài này bổ sung lý thuyết". Bổ sung cái gì? Mới ở chỗ nào? (Theoretical Contribution). Bạn phải chỉ mặt đặt tên được: "Lý thuyết cũ nói A, nhưng tôi chứng minh trong điều kiện B thì nó là A+ hoặc là C". Không có cái "New Insight" này thì Q4 cũng rớt chứ đừng nói Q1.

Lời khuyên "rút ruột" cho đàn em

Làm nghiên cứu là con đường tu hành khổ hạnh. Phải chịu được cô đơn, chịu được áp lực, và quan trọng nhất là "Mặt dày". Bị reject thì sửa, gửi tạp chí khác thấp hơn. Reviewer chửi ngu thì nhịn nhục mà tiếp thu, sửa lại cho khôn.

Đừng làm một mình (Solo). Hãy tìm cho mình một "Research Team", có người mạnh về ý tưởng, người mạnh về data, người mạnh về viết lách tiếng Anh. Và đặc biệt, tìm một ông Mentor xịn, bám theo ổng mà học nghề. Đừng đi lạc trong rừng "Văn thơ" (Literature Review) là bị thú dữ ăn thịt đó!

Chúc các bạn chân cứng đá mềm. Đăng được bài Q1 đi rồi về đây Hải mời bia!