Chuỗi cung ứng đứt gãy: Bài học từ gói mì tôm mùa dịch

Hải vẫn nhớ như in những ngày tháng phong tỏa Covid-19. Siêu thị trống trơn kệ hàng. Dân tình nháo nhào đi gom mì tôm, trứng, gạo. Có người bạn làm chủ nhà máy mì gói bảo Hải: "Kho anh còn đầy nhóc mì, nhưng đếch có xe tải nào chạy được ra đường vì giấy phép luồng xanh luồng đỏ loạn xạ".

Đó là minh chứng rõ nhất cho vai trò của Supply Chain (Chuỗi cung ứng). Sản xuất được hàng là một chuyện, đưa nó đến tay người dùng (Last Mile Delivery) lại là chuyện khác.

Hiệu ứng cái roi da (Bullwhip Effect)

Một hiện tượng kinh điển trong Logistics. Khi nhu cầu khách hàng thay đổi nhẹ (ví dụ dân mua tích trữ thêm 10% mì), thì thông tin truyền ngược về các cấp phía sau (đại lý -> nhà phân phối -> nhà sản xuất -> nhà cung cấp nguyên liệu) sẽ bị khuếch đại lên khủng khiếp.

- Khách mua tăng 10%.
- Đại lý sợ hết hàng, đặt nhà phân phối tăng 20%.
- NPP sợ nhà máy không kịp giao, đặt tăng 40% cho chắc ăn.
- Nhà máy thấy đơn hàng tăng 40%, vắt chân lên cổ chạy 200% công suất, nhập nguyên liệu ầm ầm.

Kết quả: Sau đợt panic buying (mua hoảng loạn), nhu cầu tụt xuống. Toàn bộ chuỗi cung ứng chết chìm trong đống hàng tồn kho khổng lồ. Nhà máy đóng cửa, nguyên liệu thối rữa.

Làm sao để tránh?

1. Chia sẻ dữ liệu (Information Sharing)

Cả chuỗi phải nhìn thấy một con số (One Truth). Nhà máy phải nhìn thấy dữ liệu POS (Point of Sale) của siêu thị theo thời gian thực (Real-time). Thấy khách mua bao nhiêu thì sản xuất bấy nhiêu. Đừng tin vào dự báo (Forecast) của mấy ông trung gian thương mại, mấy ổng toàn đặt trừ hao thôi.

2. Tồn kho tinh gọn (Lean Inventory) nhưng có dự phòng (Buffer)

Triết lý Just-in-Time đã lỗi thời một chút sau dịch. Giờ là Just-in-Case. Phải có kho dự phòng chiến lược (Safety Stock) ở nhiều điểm khác nhau, đa dạng nguồn cung (Multi-sourcing). Đừng phụ thuộc vào một ông nhà cung cấp Trung Quốc, nó đóng biên cái là mình chết đứng.