KPI hay là "Kẻ Phá Hoại" sự sáng tạo?

Hải có một anh bạn làm Giám đốc Marketing. Anh này than: "Sao nhân viên của tớ nó thụ động quá. Bảo gì làm nấy, chả có ý tưởng gì đột phá cả". Hải hỏi: "Ông áp KPI cho tụi nó thế nào?". Ổng đưa cái bảng KPI dài như sớ: "Mỗi ngày viết 3 bài Facebook, 1 tuần ra 1 video, trả lời comment trong 5 phút...".

Hải cười: "Chúc mừng ông. Ông đã tuyển được những con rô-bốt chạy bằng cơm. Với cái bảng KPI này thì Thánh cũng chả sáng tạo nổi, nói gì nhân viên".

Định luật Goodhart: Khi thước đo trở thành mục tiêu

Có một định luật kinh tế học nổi tiếng tên là Goodhart's Law: "Khi một thước đo trở thành mục tiêu (target), nó không còn là thước đo tốt nữa".

Ví dụ: Bạn áp KPI "Số lượng bài viết". Nhân viên sẽ spam bài viết rác để đủ số lượng, bất chấp chất lượng. Bạn áp KPI "Thời gian xử lý cuộc gọi" cho tổng đài viên. Họ sẽ tìm cách cúp máy khách hàng càng sớm càng tốt để đạt chỉ tiêu, bất chấp khách hàng có hài lòng hay không.

OKR - Cứu cánh cho sự sáng tạo

Thay vì dùng KPI cứng nhắc (kiểm soát hành vi), hãy thử chuyển sang OKR (Objectives and Key Results - Quản trị theo mục tiêu). OKR tập trung vào Kết quả cuối cùng (Outcome), chứ không phải khối lượng công việc (Output).

Thay vì KPI: "Viết 10 bài/tuần".
Hãy đặt OKR: "Mục tiêu: Tăng tương tác Fanpage lên 20%. Kết quả then chốt: Đạt 1000 like/bài".

Với OKR này, nhân viên có quyền tự quyết định. Họ có thể viết 1 bài thôi nhưng chất lượng như nước cất, đạt 1000 like luôn. Họ sẽ phải vắt óc suy nghĩ content hay, thay vì cắm đầu viết content rác. Đó là lúc sự sáng tạo lên ngôi.

Quy tắc 20% của Google

Google cho phép kỹ sư dùng 20% thời gian làm việc để làm bất cứ dự án cá nhân nào họ thích, không cần báo cáo. Và kết quả là gì? Gmail, Google Maps, AdSense... đều ra đời từ 20% thời gian "chơi" đó.

Các sếp Việt Nam có dám "thả" cho nhân viên như thế không? Hay sợ chúng nó ngồi chơi xơi nước? Nếu tuyển đúng người (A-players), hãy tin tưởng họ. Sự kiểm soát thái quá (Micromanagement) là kẻ thù số 1 của đổi mới sáng tạo.