Review Văn Thơ: Đừng đọc nữa, hãy "Tổng hợp" (Kỹ thuật Synthesis Matrix)

Hải tham gia hội đồng bảo vệ khóa luận cho sinh viên nhiều năm, cái bệnh chung lớn nhất của các bạn là phần Cơ sở lý thuyết (Literature Review). Đọc vào nó chán ngắt, buồn ngủ kinh khủng. Nó cứ theo kiểu "liệt kê đại nàn" như sớ táo quân:

"Ông Nguyễn Văn A (2010) cho rằng chuyển đổi số là tốt. Bà Trần Thị B (2015) định nghĩa chuyển đổi số là... Ông John Smith (2018) nghiên cứu ở Mỹ thấy rằng..."

Dừng lại ngay! Cái đó gọi là LIỆT KÊ (Listing/Summarizing), không phải TỔNG HỢP (Synthesis). Các bạn đang làm công việc của một cái máy photocopy. Giáo sư Tây họ đọc vào những đoạn này là họ lấy bút đỏ gạch chéo hết, phê một chữ: "So what?" (Thì sao?).

Tư duy "Chủ tiệc" (The Host Mindset)

Để viết Review hay, hãy tưởng tượng bạn là chủ tiệc (Host). Bạn mời Ông A, Ông B, Bà C (các tác giả nổi tiếng) đến nhà ăn tối. Họ ngồi cùng một bàn và bắt đầu tranh luận về một chủ đề (ví dụ: Chuyển đổi số).

- Tác giả A bảo: "Chuyển đổi số tăng hiệu quả 100%".
- Tác giả C đập bàn: "Tầm bậy, tôi nghiên cứu ở các doanh nghiệp nhỏ thấy tốn tiền thấy mồ mà chả được gì, còn làm rối quy trình thêm".
- Tác giả B giảng hòa: "Bình tĩnh, nó tùy thuộc vào năng lực lãnh đạo nữa. Lãnh đạo giỏi thì chuyển đổi số ngon, lãnh đạo dở thì toang".

Nhiệm vụ của bạn là tường thuật lại cuộc cãi vã sinh động đó: "Tranh luận về hiệu quả chuyển đổi số vẫn chưa ngã ngũ. Trong khi A (2010) ủng hộ quan điểm tích cực, thì C (2018) lại đưa ra bằng chứng ngược lại. Tuy nhiên, B (2015) đã dung hòa hai luồng ý kiến này bằng cách đưa vào biến điều tiết là năng lực lãnh đạo...".

Đấy! Thấy khác hẳn chưa? Đó mới là Review. Bạn phải cho người đọc thấy bức tranh toàn cảnh, những mâu thuẫn, những khoảng trống (Gap) mà các ông lớn chưa giải quyết được. Và đó là lý do bài nghiên cứu của bạn ra đời để giải quyết cái Gap đó.

Vũ khí bí mật: Synthesis Matrix (Ma trận tổng hợp)

Làm sao để nhớ hết 100 ông nói gì mà tổng hợp? Đừng nhớ bằng đầu, nổ não đấy. Hãy dùng công cụ.

Kẻ một cái bảng Excel, gọi là Synthesis Matrix.
- Cột dọc: Tên các tác giả (A, B, C...).
- Cột ngang: Các chủ đề chính (Themes) hoặc các Biến số (Variables) bạn quan tâm (ví dụ: Định nghĩa, Phương pháp, Kết quả, Hạn chế...).

Giờ đọc bài nào, thấy ý hay thì copy paste vào ô tương ứng. Đừng đọc tuyến tính. Hãy đọc quét (skim). Xong 50 bài, bạn nhìn vào cái bảng Excel đó. Bạn sẽ thấy điều kỳ diệu (Magic). Các quy luật (Patterns) sẽ hiện ra. Bạn sẽ thấy: "À, hóa ra 80% các ông dùng phương pháp định lượng", "À, chưa có ông nào nghiên cứu ở Việt Nam cả". Bùm! Ý tưởng nghiên cứu chứ đâu.

Thời đại AI: Đừng làm "cửu vạn" nữa

Thời của Hải ngày xưa thì phải làm tay, in ra giấy rồi dùng bút dạ quang tô màu chi chít. Giờ các bạn sướng như tiên. Dùng Elicit, SciSpace, Consensus.

Bạn chỉ cần quăng cái câu hỏi vào. Nó tự động đọc 1000 bài báo, rút trích thông tin và điền vào cái bảng Matrix đó cho bạn luôn. Nó làm cái rẹt 5 phút xong việc mà ngày xưa Hải làm cả tháng.

Tuy nhiên, lời cảnh báo cuối cùng: AI nó hay "chém gió" (Hallucination). Nó có thể bịa ra một cái trích dẫn không có thật. Nên nhớ: "Trust but Verify" (Tin nhưng phải kiểm chứng). Dùng AI để tìm ý, nhưng phải tự mắt đọc lại bản gốc (Original Paper) trước khi đưa vào luận văn nhé.

Chúc các bạn sớm thoát khỏi kiếp "con vẹt" và trở thành những nhà nghiên cứu có tư duy phản biện sắc sảo!