Viết luận văn bằng AI: "Trợ lý" hay "Kẻ hủy diệt" tư duy?

Hồi xưa Hải làm luận văn thạc sĩ, muốn tìm một cái trích dẫn (citation) phải chui vào thư viện lục tung cả đống sách bụi bặm, hắt xì hơi cả ngày trời mới ra được một dòng. Cực nhưng mà thấm. Giờ các bạn sướng quá (hay khổ quá?). Gõ một dòng lệnh (Prompt) vào ChatGPT: "Viết cho tao cái Literature Review về X", 30 giây sau nó nhả ra 5 trang văn phong mượt mà, tiếng Anh chuẩn chỉ.

Nhiều bạn sinh viên hí hửng: "Ôi thầy Hải ơi, em xong luận văn rồi, AI nó cân tất". Hải cười nhạt: "Ừ, mang ra hội đồng rồi biết tay".

Cạm bẫy 1: "Ảo giác" (Hallucination) - Khi AI nói dối không chớp mắt

AI nó là mô hình ngôn ngữ, nó không phải là kho tri thức sự thật. Nó được huấn luyện để tạo ra những câu văn "nghe có vẻ hợp lý" (plausible), chứ không phải "chính xác" (accurate). Nó sẵn sàng bịa ra một cái tên tác giả: "Nguyễn Văn A (2025) đã nói..." trong khi ông A chả nói gì cả, thậm chí chả có ông A nào. Bạn copy vào luận văn, ra hội đồng phản biện check một phát là bạn rớt ngay lập tức vì tội "bịa đặt số liệu" (Fabrication).

Cạm bẫy 2: Văn phong "Nhựa" (Plastic)

Văn AI viết đọc lướt thì hay, nhưng đọc kỹ thì rất sáo rỗng (Generic). Nó dùng nhiều từ ngữ đao to búa lớn (buzzwords) nhưng thiếu chiều sâu, thiếu cái "hồn", thiếu quan điểm cá nhân (Voice) của người viết. Giáo sư đọc bài là biết ngay "mùi" AI. Nó trơn tuột, không có gai góc, không có sự trăn trở của người làm nghiên cứu.

Vậy dùng AI sao cho sang? (The Smart Way)

Hải không cấm sinh viên dùng AI. Hải khuyến khích là đằng khác. Nhưng dùng nó làm "thằng Culi" (Assistant), đừng dùng nó làm "thằng Chủ" (Author).

1. Brainstorming (Tìm ý)

Bí ý tưởng quá? Hỏi nó: "Cho tao 10 góc nhìn trái chiều về vấn đề X". Nó sẽ gợi ý cho bạn những hướng đi rất hay mà bạn chưa nghĩ tới. Lấy ý đó rồi TỰ VIẾT lại.

2. Polishing (Sửa lỗi)

Viết xong rồi, quăng vào bảo nó: "Sửa lỗi ngữ pháp và làm cho câu văn mạch lạc hơn (Paraphrase/Edit)". Cái này thì nó làm trùm. Nó giúp văn phong bạn chuyên nghiệp hơn hẳn.

3. Summarizing (Tóm tắt)

Bài báo dài 50 trang lười đọc quá? Quăng vào bảo nó: "Tóm tắt cho tao 5 luận điểm chính". Nó giúp bạn tiết kiệm thời gian đọc hiểu.

Lời kết

Cơ bắp không tập thì teo. Não bộ không tư duy thì mụ mẫm. Nếu cái gì cũng nhờ AI viết hộ, thì sau này ra trường đi làm, sếp bảo viết cái báo cáo, không có mạng internet, chẳng lẽ bạn ngồi khóc? Hãy dùng công nghệ để nâng tầm bản thân, đừng dùng để thay thế cái đầu của mình.

Viết lách là tư duy (Writing is Thinking). Đừng giao phó tư duy của mình cho cái máy!